Ongehuwd samenwonen en uit elkaar

Uit elkaar na samenwonen. Wat moet er geregeld worden? Wie blijft er in de gezamenlijk aangekochte woning? Wie krijgt de gezamenlijke inboedel en wie dient deze zaken opnieuw aan te schaffen? En wat als er ook nog kinderen zijn? Bestaat er een plicht tot betaling van kinderalimentatie. In welke gevallen moet partneralimentatie betaald worden? Hieronder wordt kort op de meest voorkomende onderwerpen ingegaan.

Samenlevingsovereenkomst

Naar schatting 40% van de samenwonenenden heeft een samenlevingsovereenkomst. De bedoeling daarvan is dat partijen alles vooraf duidelijk regelen. Helaas lukt dat niet altijd goed, zeker niet als er lange tijd zit tussen het sluiten van de overeenkomst en het feitelijk uit elkaar gaan. In de praktijk blijkt zo’n samenlevingscontract dus toch niet zo duidelijk als dat dit bij het sluiten hiervan door de partners werd gedacht. Zaken die destijds bij de beschrijving van de inboedel zijn genoemd zijn al lang vervangen door andere, vaak duurdere stukken. En voor wie is dan dit nieuwe meubelstuk? Het samenlevingscontract dient dan te worden uitgelegd. Kom je daar niet uit, dan zal de rechter de overeenkomst moeten uitleggen, bijvoorbeeld aan de hand van de bedoeling die de ex-partners bij het sluiten van de overeenkomst hadden en de redelijkheid en billijkheid. Kortom, ook als alles op schrift staat kan het lastig zijn om alles snel en goed te regelen.

Eigen woning

Een belangrijk punt is de eigen woning. Wordt samengewoond in een koopwoning of in een huurwoning?

De Koopwoning
Staat de woning op naam van beide partners, dan zijn er doorgaans twee mogelijkheden om deze gezamenlijke eigendom te beëindigen.

  1. De ene partner kan de ander uitkopen, waarbij de helft van de overwaarde dan wel onderwaarde aan de ander vergoed dient te worden;
  2. De woning kan verkocht worden, waarbij de overwaarde dan wel onderwaarde door de partners wordt gedeeld.

Het is helaas ook mogelijk dat de ex-partners het niet eens worden. Dan zal de rechter eraan te pas dienen te komen. De rechter kan dan bepalen aan wie de woning dient te worden toebedeeld, dan wel dat de woning dient te worden verkocht. Ook kan de rechter in omstandigheden bepalen dat de woning voorlopig nog gezamenlijk eigendom van beide partners blijft.

Indien tussen de partners een geschil bestaat over wie in de woning mag blijven wonen kan de rechter verzocht worden om te bepalen dat de ene partij met uitsluiting van de andere (tijdelijk) in de woning mag verblijven, het zogenaamde voortgezet gebruik van de woning. De rechter zal op basis van een belangenafweging tot een uitspraak komen.

Als de koopwoning eigendom is van een van de ex-partners, dan behoudt deze zijn eigendom en kan de andere partner hier geen aanspraak op maken. Indien de niet-rechthebbende partner geld in de woning van de andere partner heeft geïnvesteerd ontstaat soms wel een vergoedingsrecht. De niet-rechthebbende partner zal de woning dienen te verlaten, tenzij een afwijkende regeling in de samenlevingsovereenkomst overeen is gekomen.

De duur waarvoor de rechthebbende in de woning mag blijven, verschilt van enkele dagen tot zes maanden afhankelijk van de omstandigheden.

De Huurwoning
Als de gezamenlijke woning een huurwoning is, en beide ex-partners de huur willen voortzetten, dan zal de rechter verzocht dienen te worden om aan éën van hen het huurrecht van de woning toe te scheiden. In dat geval zal wederom een belangenafweging plaatsvinden wie het meeste belang heeft om in de woning te mogen verblijven. Ook hier kan in kort geding verzocht worden om tijdelijk voortgezet gebruik van de woning. Vaak is het zo bij samenwoners dat slechts één partij huurder is. De wet kent voor hen namelijk niet, zoals bij gehuwden wel het geval is, een mede-huurderschap van rechtswege.

Als het huurcontract op naam van beide ex-partners staat, dan kan de huurovereenkomst van de woning overigens alleen worden opgezegd met toestemming van beide huurders. Was dit niet zo, dan zou één van de partners de ander dakloos kunnen maken!

Alimentatie

Een ander onderwerp dat geregeld dient te worden is de alimentatie.

Op grond van de wet bestaat er geen alimentatieplicht tussen ex-(samenwonende)partners. Partijen kunnen wel vrijwillig een alimentatieregeling in de samenlevingsovereenkomst opnemen is. Dus partneralimentatie kan een rol spelen bij het einde van het samenwonen.

Ongeacht de samenlevingsvorm bestaat er voor de partners wel een plicht tot het voorzien in de kosten van verzorging en opvoeding van hun minderjarige kinderen. Dit betekent dat bij het einde van de samenwoningsrelatie er heel goed sprake kan zijn van een verplichting tot het betaling van kinderalimentatie. De vaststelling van de kinderalimentatie zal op dezelfde wijze geregeld dienen te worden als na een echtscheiding. Zie hiervoor dan ook het artikel Alimentatie bij echtscheiding</>.

Pensioen

Er bestaat geen wettelijk recht op een deel van het ouderdomspensioen van de voormalige partner.

Het staat samenwoners echter wel vrij afspraken te maken over de verdeling van het pensioen. Dit wordt over het doorgaans opgenomen in het samenlevingscontract. Ook zal de desbetreffende pensioenverzekeraar van deze afspraak op de hoogte gesteld moeten worden.

Advocaat

Moet ik een advocaat inschakelen? Dat hangt ervan af. Als er geschillen te verwachten zijn over de woning of de alimentatie, dan is het verstandig om vroegtijdig een advocaat in te schakelen. Samen kan dan snel geïnventariseerd worden welke onderwerpen gemakkelijk onderling zijn te regelen en waar de pijnpunten zitten. Onze familierechtadvocaten proberen geschillen voor te zijn door praktische oplossingen aan te bieden, voordat zaken op scherp staan. Het gaat ons erom om zo snel mogelijk duidelijkheid te hebben voor beide partners.

Verdere informatie

Heeft u vragen naar aanleiding van het bovenstaande? Neem dan contact op met onze contactpersoon van de praktijkgroep Familierecht.

Print deze pagina Print deze pagina

Nederlandse Orde van Advocaten Official partner of Erasmus School of Law