Boete uit boetebeding opeisbaar?

Op overtreding van voorschriften in de arbeidsovereenkomst is vaak een boete gesteld. De bekendste voorbeelden zijn de boetes die aan een concurrentiebeding zijn verbonden, maar ook op overtreding van een geheimhoudingsbeding, een nevenactiviteitenverbod of een relatiebeding kunnen fikse boetes zijn gezet. Zijn boetebedingen in de arbeidsovereenkomst geldig? Kan een werkgever dergelijke boetes nou daadwerkelijk opeisen? Of worden ze eigenlijk altijd gematigd door de rechter?

geldigheidsvereisten

Een boetebeding moet in de eerste plaats schriftelijk zijn overeengekomen. Dat kan bijvoorbeeld in de arbeidsovereenkomst maar ook in het bedrijfsreglement of het personeelshandboek zijn. In elk geval moet duidelijk zijn op overtreding van welke regel(s) het boetebeding is gesteld. Ook het bedrag van de boete moet in het boetebeding zijn vermeld.

Voor boetebedingen die betrekking hebben op andere zaken dan concurrentiebedingen schrijft de wet verder voor dat de boete niet tot “persoonlijk voordeel van de werkgever” mag strekken. Daarnaast stelt de wet het maximale boetebedrag per week op het loon voor een halve dag. Deze laatste twee beperkingen gelden alleen als de werknemer het minimumloon verdient. Voor alle andere werknemers mag het boete beding afwijken op deze punten: de boete kan dus wel direct aan de werkgever ten goede komen en kan aanzienlijk meer bedragen dan het maximum per dag. Zulke afwijkingen van de standaardregeling in de wet moeten dan wel schriftelijk in het boetebeding worden opgenomen.

vervoeropeisbaar?

In de praktijk blijkt dat veel werknemers soms té makkelijk over boetebedingen denken. Zij gaan er van uit dat boetes pas opeisbaar zijn als de rechter er aan te pas is gekomen. Het klopt dat de werkgever door het enkele overtreden van een verbod in de arbeidsovereenkomst waar een boete op staat nog geen uitvoerbaar vonnis in handen heeft. Het is echter niet zo dat een werknemer pas boetes verbeurt nadat de rechter zich over de zaak heeft gebogen. Ook voordat de werkgever een procedure heeft aangespannen kunnen er wel degelijk boetes verbeurd worden door overtreding van een verbod. Een waarschuwing vooraf is geen vereiste voor de opeisbaarheid.

Als het onderliggende beding geldig is en overtreding van het beding wordt bewezen, is de boete in beginsel verbeurd. De vraag is dan alleen nog of er aanleiding is om de boete te matigen.

matiging?

Boetes in arbeidsovereenkomsten zijn soms extreem hoog. Per overtreding van het concurrentiebeding verbeurt een werknemer soms EUR 5.000 en daarna EUR 1.000 voor elke dag dat de overtreding voortduurt. Voor de meeste werknemers zijn dergelijke boetes al snel niet meer te behappen. In procedures gaat het echter geregeld om boetes die door de werkgever worden gevorderd met een beloop van tienduizenden euro’s.  Als de rechter vaststelt dat de verbodsbepaling is overtreden, zal hij in beginsel de overeengekomen boete opleggen tenzij dat in de gegeven omstandigheden tot een evident onredelijke uitkomst zou leiden. Volgens de Hoge Raad moeten rechters terughoudend zijn met matiging en mag er alleen gematigd worden als “de billijkheid dit klaarblijkelijk eist”. In de praktijk worden veel boetes uiteindelijk toch gematigd, maar dan gaat het om een matiging van bijvoorbeeld EUR 44.000 naar EUR 10.000. Dat doet nog steeds pijn.

tips voor werkgever en werknemers

voor werkgevers:

  • verbind een boete aan verbodsbepalingen in de arbeidsovereenkomst
  • neem niet in het boetebeding op dat de boete “niet voor matiging vatbaar” is: dit is in strijd met de wet en in enkele zaken was dat voor de rechter aanleiding om het gehele boetebeding ongeldig te achten.
  • waarschuw de werknemer voorafgaand of bij overtreding. Weliswaar is dit geen vereiste voor het verbeuren van eem boete, maar in uitspraken wordt het feit dat de werknemer gewaarschuwd was regelmatig succesvol ingezet als argument om niet tot matiging van de boete over te gaan.

voor werknemers:

  • neem een boetebeding serieus.
  • staak na een waarschuwing de verboden activiteiten, tenzij je zeer gegronde redenen hebt te verwachten dat het beding ongeldig zal blijken te zijn. Raadpleeg bij twijfel eerst een deskundige.
  • het is van groot belang dat uw advocaat in een procedure een beroep doet op matiging en daarvoor ook de juiste argumenten naar voren brengt. Als de rechter niet de juiste omstandigheden voorgeschoteld krijgt, heeft hij weinig mogelijkheden om u tegemoet te komen en de boete te matigen.

vrijblijvend advies?

Boetebedingen in arbeidsovereenkomsten vormen interessante materie voor arbeidsrechtjuristen. Onze specialisten bespreken graag vrijblijvend uw casus met u. Aarzel niet om contact op te nemen met onze contactpersoon om uw vraag voor te leggen.

Print deze pagina Print deze pagina

Nederlandse Orde van Advocaten Official partner of Erasmus School of Law