Strafontslag ambtenaar na verhoor Hoffmann Bedrijfsrecherche

In een uitspraak van 9 juni 2012 heeft de rechtbank ‘s-Hertogenbosch het besluit van de gemeente ‘s-Hertogenbosch om een ambtenaar strafontslag te verlenen wegens ernstig plichtsverzuim in stand gehouden.

Het ging in deze zaak om het niet naleven van de aanbestedingsregels. De rechtbank heeft onder meer aan de hand van een rapport van Hoffmann Bedrijfsrecherche vastgesteld dat de betrokken ambtenaar bepaalde bedrijven bevoordeeld heeft ten koste van andere bedrijven en dat hij volstrekt eigenmachtig de aanbestedingsregels opzij heeft gezet. Daarbij heeft hij bovendien, om dat de verdoezelen, processen-verbaal valselijk opgemaakt. De rechtbank overweegt dat de ambtenaar door zijn handelwijze het vertrouwen dat de Gemeente in hem moet kunnen stellen in ernstige mate heeft beschaamd. Onvoorwaardelijk ontslag is op zijn plaats.

De uitspraak is begrijpelijk en weinig verrassend bij deze feitenvaststelling.

Het bijzondere van de zaak is echter de wijze waarop de feiten vergaard werden. Sinds de bonnetjesaffaire van Peper weten we dat waarheidsvinding in het openbaar bestuur soms weinig zorgvuldig verloopt. Hoe ging het hier?

Hoffman Bedrijfsrecherche

Bij de gemeente was het signaal binnengekomen dat de ambtenaar zich niet aan de regels hield met betrekking tot tijdsverantwoording, declaraties en aanbestedingen. Naar aanleiding hiervan heeft de gemeente Hoffmann Bedrijfsrecherche ingeschakeld om nader onderzoek te verrichten. Volgens de ambtenaar ging dat onderzoek als volgt.

Onder het voorwendsel “even bijpraten” is de ambtenaar door zijn leidinggevende naar de medewerkers van Hoffmann gebracht, door wie hij vervolgens 5,5 uur is verhoord. Hij heeft daarbij geen enkele bijstand gehad en verklaringen afgelegd die later tegen hem zijn gebruikt met het bovenstaande resultaat. De ambtenaar betoogt tevergeefs dat de gemeenten in strijd met het zorgvuldigheidsbeginsel heeft gehandeld:

De rechtbank is van oordeel dat verweerder zijn overtuiging dat eiser zich aan de hem verweten gedragingen schuldig heeft gemaakt, heeft gebaseerd op voldoende zorgvuldig onderzoek en dat hij daar met name het horen van eiser door medewerkers van Hoffmann aan ten grondslag heeft mogen leggen. Ter zitting heeft verweerder aangegeven dat eiser niet van tevoren is gemeld dat hij door Hoffmann zou worden gehoord om te voorkomen dat hij bewijsmateriaal zou vernietigen. De rechtbank kan dit billijken. Dat het horen 5,5 uur heeft geduurd acht de rechtbank eveneens gerechtvaardigd, gelet op de veelheid aan gedragingen waarover het onderzoek zich uitstrekte. Met het oog op het voorkomen van de vernietiging van bewijsmateriaal is ook te rechtvaardigen dat aaneengesloten is gehoord. Uit het verslag van het horen door Hoffmann blijkt voorts op geen enkele wijze dat ontoelaatbare druk op eiser is uitgeoefend. Geen rechtsregel ten slotte gebiedt verweerder eiser in staat te stellen zich in een horen als dit te laten bijstaan.

Op deze redenering is wel het een en ander aan te merken. De vrees dat bewijsmateriaal vernietigd kan worden komt vaker voor, maar in een dergelijk geval kan een ambtenaar worden geschorst, op non-actief worden gesteld, buiten dienst worden gesteld of bijvoorbeeld de toegang tot het werk worden ontzegd. Het ambtenarenrecht voorziet in dergelijke mogelijkheden. En verder was het voorwerk al gedaan. De ambtenaar werd in het gesprek immers geconfronteerd met de veelheid aan gedragingen die besproken dienden te worden.

Deze ambtenaar is onder het mom van ‘even bijpraten’ overrompeld en in een intimiderende setting geplaatst. Mag dat zomaar? En zo ja, had het verhoor dan ook 7 uur mogen duren? Zijn pauzes genomen? Is de ambtenaar belet om de verhoorruimte te verlaten? Mag een willekeurige gemeente en een particulier onderzoeksbureau zonder opsporingsbevoegdheid zomaar middelen hanteren, die in de regel voorbehouden zijn aan politie en justitie? Dit zijn vagen die niet makkelijk te beantwoorden zijn, aangezien er geen wettelijk kader bestaat.

Een weinig opbeurend feit is ook dat de bestuursrechter niet snel zal interveniëren. Het gebruik van bewijsmiddelen is volgens vaste rechtspraak slechts dan niet toegestaan indien deze zijn verkregen op een wijze die zozeer indruist tegen hetgeen van een behoorlijk handelende overheid mag worden verwacht dat dit gebruik onder alle omstandigheden ontoelaatbaar moet worden geacht. En dat is knap lastig aan te tonen.

Redelijke dienstopdracht?

Was de ambtenaar verplicht om zich aan het verhoor te onderwerpen?

Hier heeft de leidinggevende verzocht om even bij te praten en uit de uitspraak valt niet af te leiden of vervolgens de dienstopdracht is gegeven op aan het verhoor mee te werken. Indien een dergelijke dienstopdracht wordt gegeven ziet de ambtenaar zich wederom voor een probleem gesteld. Het niet opvolgen van een redelijke dienstopdracht kan immers ook disciplinaire gevolgen hebben.

In een uitspraak van de voorzieningenrechter van de rechtbank Utrecht van 14 december 2007 kwam deze vraag wél aan de orde.

In die zaak had de gemeente Maarssen Hoffmann Bedrijfsrecherche opdracht gegeven een onderzoek in te stellen. De ambtenaar heeft medewerking verleend. Vervolgens is aangifte gedaan en is het onderzoek door de Rijksrecherche overgenomen. Hierbij is de gemeente te verstaan gegeven dat het eigen onderzoek diende te worden gestaakt. Vervolgens is het strafrechtelijke onderzoek afgerond. Ten aanzien van de ambtenaar werd geen strafvervolging ingesteld.

Maar daarmee was de kous nog niet af. De gemeente gaf de ambtenaar een dienstopdracht om opnieuw met medewerkers van Hoffmann Bedrijfsrecherche in gesprek te treden. De voorzieningenrechter staat dat niet toe. Nu de eerder in 2005 geconstateerde feiten voor de gemeente blijkbaar dusdanig waren dat de ambtenaar op basis daarvan was geschorst lag volgens de rechter een verantwoordingsgesprek of een besluit ten aanzien van zijn rechtspositie dan ook meer in de rede. Gelet hierop en mede gelet op het feit dat het strafrechtelijke onderzoek inmiddels was afgerond was de voorzieningenrechter van oordeel dat er in dat geval geen sprake was van een redelijke dienstopdracht.

Fair Play

De Centrale Raad van Beroep heeft zich in een uitspraak van 24 juli 2008 ook kritisch uitgelaten over de werkwijze van Hoffmann Bedrijfsrecherche en in dit geval de gemeente Eindhoven.

In deze zaak kwam vast te staan dat de gemeente Eindhoven met de bevindingen van Hoffman onvoldoende grond had voor een strafontslag. Dat weerhield de gemeente er niet van om er in het confrontatiegesprek erop aan te dringen dat de betreffende ambtenaar zelf ontslag zou nemen. Volgens de ambtenaar zou onder meer gedreigd zijn met strafontslag c.q. aangifte bij de politie. Dit viel voor de Centrale Raad van Beroep niet meer vast te stellen. Wel stond vast dat hem vooraf geen exemplaar van het Hoffmann-rapport was gegeven, dat hij de Nederlandse taal niet goed machtig was, dat hij niet werd bijgestaan door een raadsman. Verder was de termijn die werd gegeven in het schriftelijke voorstel om zelf ontslag te nemen zodanig kort dat onvoldoende gelegenheid bestond om alsnog juridisch advies in te winnen. Al met al leverde dit strijd op met het fair play beginsel. Het ontslagbesluit kon derhalve geen stand houden.

Wettelijke lacune

Het strafrecht is met waarborgen omkleed. In dit geval bestaat geen passend wettelijk kader waaraan getoetst wordt. De ambtenaar die geconfronteerd wordt met een onderzoek is in zekere zin overgeleverd aan voor hem weinig doorzichtige procedures, waarin waarborgen onduidelijk zijn, dan wel ontbreken. En de overheidsinstelling loopt het risico dat de rechter oordeelt dat sprake is van een onzorgvuldige procedure. Voor beiden geldt dus dat ze gebaat zijn bij een heldere met voldoende waarborgen omklede procedure. Het tijdig inwinnen van juridisch advies kan daarbij helpen en is in sommige gevallen ronduit noodzakelijk.

Verdere informatie

Indien u nadere informatie wenst naar aanleiding van dit artikel, dan kunt u contact opnemen met onze contactpersoon.

De uitspraken

Rechtbank ‘s-Hertogenbosch 9 juni 2012, LJN BX0752
Rechtbank Utrecht 14 december 2007, LJN BC0353
Centrale Raad van Beroep 28 juli 2008, LJN BD9294

Zie ook: Ontslag van ambtenaren

Print deze pagina Print deze pagina

Nederlandse Orde van Advocaten Official partner of Erasmus School of Law