Rechtspositie Ambtenaren

De rechtspositie van een ambtenaar wijkt af van die van een gewone werknemer. Allereerst is bij de ambtenaar geen sprake van een arbeidsovereenkomst maar van een aanstelling. Een aanstelling is een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan van een openbaar lichaam op grond waarvan iemand als ambtenaar voor dat lichaam gaat werken. Het dienstverband vangt aan op het moment dat de ambtenaar de aanstelling aanvaardt. Niet iedere werknemer van een overheidslichaam is echter per se een ambtenaar. Soms treden werknemers in dienst van overheidslichamen op grond van een ‘gewone’ arbeidsovereenkomst.
Besluit

Bijzonder aan de positie van ambtenaar is dat iedere schriftelijke beslissing van de werkgever, die gericht is op een rechtsgevolg, een besluit is waartegen de ambtenaar bezwaar aan kan tekenen. Voorbeelden zijn: salarisbesluiten, herplaatsingsbesluiten, disciplinaire maatregelen, schorsing, ontslagbesluiten en officiële beoordelingen.
Rechtskracht

Tegen een besluit kan slechts gedurende een periode van zes weken bezwaar worden aangetekend. Het is van cruciaal belang binnen deze termijn schriftelijk bezwaar te maken tegen het besluit. Indien geen bezwaar wordt aangetekend binnen deze termijn, wordt het besluit namelijk onaantastbaar.
Negatieve beoordeling

Vaak wordt het belang van het formeel aanvechten van een besluit van de werkgever niet of te laat ingezien. Een voorbeeld van de gevolgen die het nalaten van het maken van bezwaar kan hebben, kan dit verduidelijken:

Een ambtenaar heeft een negatieve functiebeoordeling (= een besluit) ontvangen. Hij bespreekt dit met zijn leidinggevende en geeft aan dat hij het niet eens is met de beoordeling, maar tekent geen officieel bezwaar aan. Enige tijd later volgt een ontslagbesluit grotendeels gebaseerd op de beoordeling. Omdat de ambtenaar geen bezwaar heeft aangetekend, is de beoordeling onaantastbaar geworden en staat de inhoud ervan vast. Omdat een rechter de inhoud van de beoordeling voor juist moet achten, zal het nagenoeg onmogelijk zijn het ontslagbesluit aan te tasten.
Korte schets procedure

Het bezwaar dwingt een volledige heroverweging van het besluit door een andere orgaan binnen de werkgever af. Vaak is er een speciale commissie die het bezwaar beoordeelt en het bestuursorgaan voorafgaande aan de heroverweging adviseert of het besluit gehandhaafd moet worden.

Vervolgens wordt een zogeheten ‘besluit op bezwaar’ afgegeven. Indien dit besluit op bezwaar niet aan de bezwaarmaker tegemoet komt, dan heeft de ambtenaar zes weken na bekendmaking van het besluit op bezwaar de tijd om beroep aan te tekenen bij de bestuursrechter.

De toetsing van de rechter is echter beperkt. De werkgever heeft een zekere beoordelingsvrijheid bij het nemen van een besluit. De bestuursrechter mag deze beoordelingsvrijheid niet aantasten. Zo mag de rechter bijvoorbeeld niet toetsen of het wel noodzakelijk is om een reorganisatie door te voeren, maar slechts of gegeven de reorganisatie in redelijkheid tot een ontslagbesluit kon worden gekomen.

De toetsing van de rechter wordt ook beperkt doordat hij slechts een oordeel mag vellen over het door de wekgever genomen (schriftelijk) besluit. Klachten van de ambtenaar die niet in het aangevochten besluit staan, mag de rechter niet beoordelen en moet hij zelfs niet-ontvankelijk verklaren. Een ambtenaar die opkomt tegen een salarisbesluit kan bijvoorbeeld niet tegelijk ageren tegen een andere wijziging van zijn arbeidsvoorwaarden, al hebben de onderwerpen vaak met elkaar te maken.

Als de bestuursrechter van oordeel is dat het besluit geen stand kan houden, dan vernietigt hij het besluit. Veelal verwijst de rechter de zaak weer terug naar de werkgever om een nieuw besluit te nemen met inachtneming van zijn uitspraak. Als men het niet eens is met de uitspraak van de rechter kan binnen zes weken hoger beroep worden aangetekend tegen de uitspraak bij de Centrale Raad van Beroep, die de zaak nogmaals onder de loep neemt.
Slot

Voor zowel het overheidsorgaan als voor de individuele ambtenaar geldt dat het ambtenaren recht onverwachts gecompliceerd kan zijn. Zeker waar sprake is van meerdere besluiten en meerdere gelijktijdig lopende bezwaar- en beroepsprocedures ontstaat al snel een moeilijk te ontwarren knoop. Voor beide zijden van de tafel geldt dat het nuttig en vaak ook noodzakelijk is om tijdig deskundig advies in te winnen. Tijdig betekent voor de leidinggevende voorafgaand aan het nemen van een (eerste) besluit in een geval waarin het conflict bestaat of om de hoek ligt. Voor de ambtenaar is dat het moment dat hij meent dat sprake is van een conflictsituatie, maar in ieder geval het moment dat een eerste onwelgevallig besluit genomen is. Bij een schorsing of ontslag ligt dit voor de hand; bij de verborgen besluiten wordt dit helaas nog wel eens vergeten, met alle gevolgen van dien.

Indien u nadere informatie wenst naar aanleiding van dit artikel, dan kunt u contact opnemen met de contactpersoon van de praktijkgroep arbeidsrecht en ambtenarenrecht.